أمّ كلثوم بنت أمير المؤمنين عليه السلام : هذه كنية لزينب الصّغرى ، وقد كانت مع أخيها الحسين عليه السلام بكربلاء ، وكانت مع السّجّاد إلى الشّام ، ثمّ إلى المدينة ، وهي جليلة القدر ، فهيمة ، بليغة ، وخطبتها في مجلس ابن زياد بالكوفة معروفة ، وفي الكتب مسطورة ؛ وإنِّي أعتبرها من الثِّقات والمشهورة بين الأصحاب . المامقاني ، تنقيح المقال ، 3 - 2 / 73

--> است كه مسلم بن عقيل ، امّ كلثوم دختر علي بن أبي طالب عمّ خود را تزويج كرد ودختر حميده نامى از ايشان به‌وجودآمد . پس گويد : دختران حضرت علي عليه السلام كه كنيه يا اسم امّ كلثوم داشته‌اند ، سه يا چهار نفر مىباشند . 1 . امّ كلثوم صغرى كه به حكم ظنّ ، زن عبداللَّه بن محمد بن عقيل بن أبي طالب است . 2 . ديگرى ، امّ كلثوم كبرى كه زوجهء عمر بن خطاب ومادرش فاطمهء زهراست . زيد بن عمر ورقيه بنت عمر نيز از وى به وجود آمدند . بعد از وفات خواهرش زينب كبرى ، زوجهء عموزاده‌اش عبداللَّه بن جعفر شد ودر حال حيات عبداللَّه ، پيش از سال پنجاه‌وچهارم هجرت وفات يافت . 3 . همان زوجهء مسلم بن عقيل بوده وظاهراً أو امّ كلثوم وسطى مىباشد . براي هيچ‌يك از اين سه امّ كلثوم ، نامى ذكر نكرده وظاهرش آن است كه همانا نام اصليشان نيز همين امّ كلثوم بوده است ؛ بلكه در امّ كلثوم صغرى تصريح كرده كه نامش نيز امّ كلثوم است . بعد از اين جمله گويد : حضرت علي عليه السلام دخترى داشت به نام زينب صغرى كه كنيه‌اش امّ كلثوم بود وقبرى هم كه در قريهء راويه نامى - كه در سمت شرقي دمشق شام - است ، به أو منسوب مىباشد . پس اگر اين امّ كلثوم زينب صغرى همان امّ كلثوم صغرى مذكور باشد ، دختر امّ كلثوم نام آن حضرت سه نفر است وشايد غير أو باشد كه چهار نفر خواهد شد واين چهار نفر غير از حضرت زينب كبرى است . بعد از اين جمله گويد : اما امّ كلثوم بنت أمير المؤمنين عليه السلام كه در كربلا در حضور حضرت حسين عليه السلام بود ودر مراجعت از كربلا خطبه‌اى هم در كوفه خواند ، معلوم نيست كه كدام‌يك از ايشان است وهمه‌شان محتمل است ؛ انتهى كلامه ملخصاً ومترجماً . نگارنده گويد : بنابر آن‌كه وفات امّ كلثوم كبرى مذكور پيش از سال پنجاه‌وچهارم باشد ( چنانچه از خود أعيان الشيعة نقل شد ) وبا درنظر گرفتن اين‌كه قضيهء كربلا در سال شصت‌ويك وقوع يافته ، اين احتمال منحصر به غير أو است . چون رشتهء كلام به زينب كبرى وزينب صغرى منتهى ومعرفت دو مزار مقدس زينبيهء مصر وزينبيهء شام محل توجه أنام بوده ، بلكه در مورد نذر ومانند آن ، محل ضرورت است كه به فرض آن ، محل نذر را در كدام‌يك از آنها بايد معمول داشت . اينك خلاصهء تحقيقى را كه شيخ جعفر نقدي سابق الذكر در كتاب زينب الكبرى نگاشته است ، با برخى از محتويات نوشته‌هاى بعضي از اجلاى ديگر ، بعد از اعتذار از اطناب محض تبرك وتوسل به روحانيت مقدسهء ايشان زينت‌بخش أوراق مىكند . مدرس ، ريحانة الأدب ، 8 / 324 - 325